De Keersmaeker danst Mahler



2010 is officieel het Mahlerjaar. Op 7 juli is het nl. precies 150 jaar geleden dat Gustav Mahler in het dorpje Kalischt (Kaliště) werd geboren. Het is echter opvallend hoe weinig aandacht er momenteel in Oostenrijk aan deze toch zo Oostenrijkse componist besteed wordt. Zeker in vergelijking met Mozart en Haydn in het Mozartjaar 2006 en Haydnjaar 2009. Alleen al daarom was de première die op 28 maart in het Theater an der Wien plaatsvond een lichtblik. Voor het eerst zou Das Lied von der Erde als een ballet opgevoerd worden.
Voor de choreografie tekenen niemand minder dan de Belgische choreografe Ann Teresa Keersmaeker en haar Franse collega Jerôme Bel. Vooral sinds haar legendarische productie Rosas danst Rosas uit het jaar 1983 geldt De Keersmaeker als een grootheid in de internationale danswereld. Zoals in de aankondiging werd verteld, zouden De Keersmaeker en Bel drie verschillende versies van het slotgezang Abschied brengen. Vandaar de titel 3Adieux.

De eerste indruk is in elk geval ongebruikelijk. De leden van het ensemble Ictus komen in hun dagelijkse kleding op het toneel alsof het om een repetitie gaat. Ook De Keersmaeker draagt een spijkerbroek en bergschoenen. Niet echt practisch om te dansen. Maar dat doet zij ook niet. Zwijgend legt zij een CD in stereoinstallatie en laat een opname van Abschied met Kathleen Ferrier horen. Daarna vertelt zij uitvoerig over haar fascinatie door het werk en de diepere betekenis die er achter steekt. De opname met Ferrier zou speciaal zijn, omdat die toen al ongeneeslijk ziek was.
Als sinds jaren had De Keersmaeker er een ballet van willen maken. De dirigent Daniel Barenboim zegde af, omdat het volgens hem veel zinvoller was om op balletmuziek uit die tijd te dansen. Zoals zij vertelt, had De Keersmaeker het liefste het stuk zelf willen zingen en daarvoor zangles genomen. Volgens haar lerares zou dat echter zo zijn wanneer een wandelaar de Mount Everest wil beklimmen. De tekst van Abschied is voor De Keersmaeker zo belangrijk dat zij nog een keer het licht in de zaal aandoet, zodat iederen het kan lezen.

Na een half uur begint dan eindelijk de eigenlijke opvoering. Het ensemble Ictus speelt een versie van Das Lied von der Erde in een bewerking van Arnold Schönberg voor 13 musici. Misschien is dat ook wel de verrassing van de avond: Mahler bombastische compositie die oorspronkelijk voor een orkest van 90 man geschreven is, maakt ook in een kleine bezetting indruk. Zeer fraai is het gezang van de Britse mezzo-sopraan Sara Fulgoni.
En tussen dirigent en orkest bevindt zich de kleine tengere gestalte van De Keersmaeker. Voorzichtig begint zij te dansen, rond Fulgoni, rond de musici en achter het orkest waar zij nauwelijks nog zichtbaar is. Het blijven echter niet meer dan fragmenten. Lange tijd zit De Keersmaeker op een stoel naast de piano en ook tegen einde waar de muziek het emotioneelste wordt zit zij onbeweeglijk op het podium. Een beetje mager voor een grote danseres en choreografe, maar het was de eerste versie, dus misschien wil zij het geleidelijk aan opbouwen.

Bij de tweede versie van Abschied wordt echter helemaal niet gedanst. Zoals Jerôme Bel vertelt, had hij zich laten inspireren door de Abschiedsymfonie van Haydn. Ook dit keer verlaten de musici de een na de ander het podium totdat enkel de horniste de laatste noten speelt. In het tweede deel gaat het nog wat radicaler toe. Achter elkaar vallen de leden van het orkest dood om. Het geheel is een humoristisch intermezzo, dat bij het publiek goed aankomt.
Daarna verdwijnt het orkest definitief en blijven enkel de pianist en Ann Teresa De Keersmaeker over. En zie daar: tegen de raad van haar lerares in wil De Keersmaeker de Mount Everest beklimmen. Zij zal zelf zingen! Uiteraard met een microfoon, en om te voorkomen dat zij desondanks niet overstemd wordt, wordt de deksel van de vleugel ook nog gesloten. Tja, het beste dat je over De Keersmaekers gezang kunt zeggen, is dat het niet eens zo slecht klingt. Voor een danseres. Maar wij zijn in het Theater an der Wien, wat toch eigenlijk een opera-theater is.
Zingen en dansen tegelijkertijd is iets wat ook de Keersmaeker niet kan en daarom zijn haar dansbewegingen nog minimaler dan in het eerste deel. De Keersmaeker gooit notenstanders en stoelen van het toneel, maakt pirouettes en armbewegingen. Natuurlijk weet zij hoe zij moet bewegen, maar is het meer dan wat standaardelementen van modern dance? Is dit het werk van twee beroemde choreografen? De hele tijd vraag je af wanneer zij eindelijk begint met dansen.

Ook het publiek wordt ongeduldig. Sommige toeschouwers verlaten hoorbaar de zaal, en nadat De Keersmaeker eindelijk opgehouden is met lopen, klinken enkele boe-roepen en een applaus dat op zijn hoogst beleefd is. Had Barenboim gelijk dat het Lied von der Erde geen balletmuziek is? Of was De Keersmaeker zo ontroerd door de muziek dat zij haar taak als danseres en choreografe vergat? 3Adieux is in elk geval één van de zwakste producties van het anders uitstekende repertoire van het Theater an der Wien. Het is jammer van een uniek experiment.

(foto van Herman Sorgeloos)

Reacties