Wenen neemt afscheid van Gerd Voss

Waarschijnlijk zijn er weinig acteurs die mijn voorstelling van wat toneel is zo sterk beinvloed hebben als Gerd Voss. Natuurlijk hing dat ook samen met het feit dat zijn grote tijd in Wenen net samen viel met de periode dat ik het toneel "ontdekte". Desondanks was hij zonder twijfel één van de grootheden in de duitstalige toneelwereld. Eigenlijk was Voss al op 13 juli gestorven, maar vanwege de zomerpause vond het officiele afscheid in het Burgtheater pas gisteren plaats.


Afscheid in het Burgtheater (Bron: SN)

Het werd een afscheid dat paste bij een grote toneelspeler - en bij een bijzonder theater als de "Burg". Eerst was Voss opgebaard op de Feststiege, waarbij talrijke beroemdheden uit de toneel- en filmwereld aanwezig waren en o.a. Claus Peymann als spreker optrad. Vervolgens werd zijn lichaam rond het Burgtheater gedragen, en uiteindelijk werd zijn lichaam in een eregraf op het Zentralfriedhof geplaatst.

Natuurlijk vormde zijn werk in het Burgtheater maar een klein deel van zijn carrière. Voss werd in 1941 in Sjanghai geboren en studeerde in Tübingen Duits, voordat hij voor het toneel koos. Waarschijnlijk was zijn loopbaan heel anders verlopen, wanneer hij niet was ontdekt was door Claus Peymann. In totaal duurde de samenwerking tussen beiden maar liefst 46 jaar! Voss volgde Peymann van het Staatstheater Stuttgart naar het legendarische Schauspielhaus Bochum, en in 1986 naar het Burgtheater in Wenen. 

Daar zag ik hem voor het eerst in zijn waarschijnlijk beroemdste rol als Richard III in de gelijknamige tragedie van Shakespeare. Als de gebochelde koning was Voss tegelijkertijd boosaardig, geraffineerd en charmant. Misschien was het wel de meest opwindende tijd uit de geschiedenis van het Burgtheater. De producties en uitspraken van Peymann en de toneelstukken van Thomas Bernhard zorgden telkens weer voor heftige discussies en schandalen. 


 Gerd Voss als Richard III (Bron: Burgtheater) 

Minstens één, twee keer per week ging ik naar het toneel, en regelmatig ook naar de discussies die in het Burgtheater na afloop van de voorstellingen plaatsvonden. En geen acteur speelde een belangrijker rol in de Weense toneelwereld als Gerd Voss. Ik was niet altijd een fan van hem. Ronduit verschrikkelijk vond ik hem als Othello onder de regie van George Tabori, waarvoor hij tot mijn stomme verbazing lovende kritieken kreeg. Perfect was hij natuurlijk in de rol die hem letterlijk op het lijf geschreven was: als Ludwig Wittgenstein in Thomas Bernards stuk Ritter, Dene, Voss. Het was voor Bernhard zo belangrijk dat Ilse Ritter, Kirsten Dene en Gerd Voss de hoofdrollen zouden spelen, dat hij hun namen maar meteen als titel gebruikte.

Vier jaar seizoenen speelde Voss de meest klassieke rol uit het Oostenrijkse toneel: de titelrol in Jedermann bij de Salzburger Festspiele. In 1995 werd hij door de Engelse krant de Times tot beste toneelspeler van Europa uitgeroepen. Zijn beroemdste en waarschijnlijk beste filmrol speelde hij in hetzelfde jaar in de verfilming van Josephs Roths Radetzkymarsch. Tot kort voor zijn dood bleef hij actief als toneelspeler. Gerd Voss werd 72 jaar.


Reacties