Voor de tweede keer in een paar jaar tijd gaat de Nobelprijs voor Literatuur weer naar een Oostenrijkse schrijver. Na Elfriede Jelinek in 2004 is het dit jaar de beurt aan Peter Handke. Op zich is dat een grote eer voor een klein land als Oostenrijk, hoewel waarschijnlijk veel Oostenrijkers er niet blij mee zijn. Net als Jelinek geldt Handke - die als sinds 30 jaar in Frankrijk woont - als een "enfant terrible". Voor Elfriede Jelinik is het ook nog een speciale genoegdoening, want toen zij zelf de belangrijkste literatuurprijs van de wereld had gekregen, vond zij dat Handke hem meer had verdiend. Dat had mij een beetje verbaasd, omdat de laatste decennia Jelinek zeker de interessantere persoonlijkheid op literair gebied vond.
En toch is Handke één van de schrijvers die de diepste indruk op mij gemaakt hebben. Het was in 1985 - mijn eerste jaar in Wenen - toen ik een opvoering van zijn stuk Publikumsbeschimpfung in het Theater Experiment am Lichterwerd zag. Een stuk dat bewust geen toneelstuk wil zijn, geen handeling heeft, waarin de personen geen namen hebben, de kleding die zij dragen enkel toeval is en toch van het begin tot het einde fascineert. Het stuk dat in 1966 zijn wereldpremière beleefde in de regie van Claus Peyman was Handkes eerste toneelstuk, zijn grote doorbraak, maar tegelijkertijd ook het hoogepunt van zijn oeuvre.
De wereldpremière van Publikumsbeschimpfung
Het is een beetje als bij Bob Dylan die in 2016 als eerste musicus de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg. Dylan was één van de grote iconen uit jaren 60. Ook Handkes wilde - en beste - jaren liggen al meer dan een generatie terug. Naast Publikumsbeschimpfung was ik nog het meest onder de indruk van Wunschloses Unglück, eigenlijk een heel conventionele tekst, maar waarschijnlijk zijn persoonlijkste werk. Handke vertelt over zijn moeder die zelfmoord pleegde en in wiens sombere leven zich de geschiedenis van Oostenrijk en Karinthie weerspiegelde.
In 1989 was ik bij de wereldpremière van zijn stuk "Das Spiel vom Fragen oder die Reise zum sonoren Land in het Burgtheater. Net als Publikumsbeschimpfung een toneelstuk over het toneel dat bewust geen toneel wil zijn. Hoewel opnieuw Claus Peymann voor de regie verantwoordelijk en het puikje van de Oostenrijkse toneelwereld meespeelde, ging het dit keer mis. Wat in 1966 revolutionair was, was nu langademig. Handk de rebel was tot een pedante leraar geworden.
Handke bij de begrafenis van Milošević
Hoewel Handke nog altijd een uiterst productieve schrijver is, was hij de laatste jaren meer in het nieuws vanwege zijn politieke engagement dan door zijn literaire werk. In 1996 verscheen Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien, een reisbericht over het het uiteengevallen Joegoslavie, dat voor heftige contrverses zorgde. Verdedigde hij indirect de volkerermoord in Bosnie - zoals de critici vonden - of was het hem enkel te doen om het corrigeren van een te eenzijdige berichtgeving? Steeds vaker werden zijn optredens door protesten begeleid.
Tegelijkerijd werd Handke - die ten dele van Sloveense afkomst is - steeds duidelijker in zijn ondersteuning voor het Servische nationalisme. Hij bezocht de vroegere Servische leider Slobodan Milošević in de gevangenis, sprak bij diens begrafenis en werd lid van de Servisch-Orthodoxe kerk. Een schril contrast met de jonge Handke die het conservatieve establishment aan de kaak stelde. Het mag zijn dat Handke zijn Nobelprijs in de eerste plaats voor zijn vroege werk krijgt. Het zal in elk geval spannend worden wat voor rede wij hem in Stockholm mogen verwachten.



Reacties
Een reactie posten